ریسک عدم اطمینان و آگاهی در مورد نتیجه یک عمل است. ریسک یکی از مفاهیم اولیه، پایه ای و بسیار مهم در مدیریت مالی است. اغلب افراد حتی دانش آموختگان مدیریت مالی نیز برداشت درستی از آن ندارند. افراد در زندگی روزمره از کلمه ریسک برای بیان مفاهیم متفاوت استفاده میکنند. یکی از علل برداشت نادرست از ریسک در مدیریت مالی هم همین کاربرد چند منظوره این کلمه است.
ریسک چیست و چرا شناخت آن ضروری است؟
ریسک به معنای احتمال وقوع یک رویداد نامطلوب یا پیشبینینشده است که میتواند اهداف شخصی، مالی یا سازمانی را تحت تأثیر قرار دهد. در هر فعالیت اقتصادی یا تصمیمگیری، همیشه درجهای از عدمقطعیت وجود دارد. از نوسان بازار گرفته تا خطای انسانی یا عوامل محیطی. ریسک درواقع فاصلهای است میان آنچه برنامهریزی کردهایم و آنچه ممکن است در عمل رخ دهد. به همین دلیل، مدیریت ریسک نه فقط یک مفهوم نظری، بلکه بخش جداییناپذیر از هر تصمیمگیری حرفهای محسوب میشود.
شناخت ریسک ضروری است زیرا به ما امکان میدهد پیامدهای احتمالی تصمیمات را درک کرده و از قبل برای کاهش اثرات منفی آن آماده شویم. سازمانها، بانکها، کسبوکارها و حتی افراد در زندگی روزمره با انواعی از ریسکها مواجهاند؛ از ریسک مالی و عملیاتی تا ریسک قانونی و اعتباری. آگاهی از انواع ریسک و شیوههای کنترل آن، علاوه بر جلوگیری از خسارت، موجب افزایش بازدهی، بهبود تصمیمگیری و ایجاد ثبات در محیطهای پرنوسان میشود. درواقع، شناخت ریسک اولین قدم برای ایجاد یک سیستم دفاعی هوشمند در برابر چالشهای احتمالی است.
ریسک در مباحث مالی و اقتصادی
ریسک در تعریف عام، احتمالی است که یک کنش یا کنشوری (یا بیکنشی) مشخص منجر به زیان یا بروندادها و پیامدهای ناخوشایند و ناخواسته گردد. تقریباً همهٔ کوششهای بشری دربردارندهٔ درجاتی از ریسک است، با این همه برخی از آنها ریسکهای بیشتری را به همراه دارند. در ادبیات مالی ریسک را میتوان به صورت رویدادهای غیرمنتظره که معمولاً به صورت تغییر در ارزش داراییها یا بدهیها میباشد، تعریف کرد. بنگاهها در معرض انواع مختلف ریسک قرار دارند که بهطور کلی میتوان به دو دسته ‘ریسکهای تجاری’ و ‘ریسکهای غیرتجاری’ تقسیم کرد.
مدیریت ریسک
کرزنر: مدیریت ریسک را به صورت فرایند مقابله با ریسک تعریف کرد. و آن را شامل مراحل چهارگانه زیر میداند: ۱) برنامهریزی ریسک، ۲) ارزیابی (شناسایی و تحلیل) ریسک، ۳) توسعه روشهای مقابله با ریسک و ۴) نظارت بر وضعیت ریسکها. ارزیابی و مدیریت ریسکها بهترین راه مبارزه با حوادث ناگوار سر راه پروژه است. با ارزیابی برنامه برای مشکلات بالقوه و راهبردهایی برای رفع آنها، شانس موفقیت تیم بهبود خواهد یافت.
ریسک تجاری
در ریسک تجاری به این موضوع توجه میشود که آیا شرکت قادر به فروش محصولات و تامین هزینههای عملیاتی خود است یا خیر؟ به عبارتی، ریسک تجاری کلیه هزینههای یک کسب و کار برای عملیاتی ماندن را در نظر میگیرد. این هزینهها شامل حقوق، هزینه تولید، اجاره تسهیلات، دفتر و هزینههای اداری میشود. سطح ریسک تجاری یک شرکت تحت تأثیر عواملی مانند هزینه کالاها، حاشیه سود، رقابت و سطح کلی تقاضا برای محصولات یا خدماتی است که میفروشد، میباشد.
معیارهای سنجش انواع ریسک سرمایه گذاری
برای اندازهگیری ریسک سرمایهگذاری معیارهای متفاوتی وجود دارد که یکی از مهمترین آنها انحراف معیار بازده تاریخی یا میانگین یک سرمایهگذاری است. بالا بودن انحراف معیار محاسبه شده نشاندهنده بالا بودن ریسک سرمایهگذاری میباشد. شرکتهای بسیاری زمان و منابع مالی خود را صرف شناسایی ریسکهای متفاوتی که در معرض آن هستند قرار میدهند تا بتوانند ریسک خود را ارزیابی و مدیریت کنند. عموماً ریسکهای سرمایهگذاری، به دو نوع اساسی تقسیم میشود:
ریسک سیستماتیک و غیرسیستماتیک
کل ریسک بازار را میتوان به دو دسته کلی ریسک سیستماتیک و ریسک غیر سیستماتیک تقسیم نمود. ریسک غیر سیستماتیک ریسکی است که ناشی از خصوصیات خاص شرکت از جمله نوع محصول ساختار سرمایه سهامداران عمده و غیره میباشد. ریسک سیستماتیک ناشی از تحولات کلی بازار و اقتصاد است و تنها مختص به شرکت خاصی نمیباشد. به دیگر بیان ریسک سیستماتیک در اثر حرکتهای کلی بازار به وجود میآید.
طبق نظریههای پرتفولیو با پرگونهسازی سبد سهام میتوان ریسک غیر سیستماتیک را از میان برد ولیکن ریسک سیستماتیک همچنان باقی میماند. شاخص بتا شاخصی برای اندازهگیری همنوایی حرکت یک شرکت با حرکت کل بازار یا شاخصی برای اندازهگیری ریسک سیستماتیک است.
ریسک عملیاتی در مهندسی ایمنی
به احتمال به وجود آمدن آسیب و صدمه از یک خطر معین، ریسک گویند. در واقع به شانس یا احتمال اینکه کسی از خطر آسیب ببنند یا اموالی دچار صدمه گردد، ریسک اطلاق میشود. رانندگی در جاده یا راه رفتن روی زمین روغنی، ریسک است. آسیب دیدن کمر در اثر بلند کردن بار، ریسک است. کار کردن روی یک داربست در ارتفاع یک ریسک محسوب میگردد. در استاندارد 1999 OHSAS 1800۱:، ریسک، ترکیب یا تابعی از احتمال و پیامدهای ناشی از وقوع یک اتفاق خطرناک مشخص میباشد.
معرفی انواع ریسک
برای درک عمیقتر مفهوم ریسک، لازم است با دستهبندیها و اشکال مختلفی که میتواند بر فعالیتهای مالی و اقتصادی تأثیر بگذارد آشنا شویم. ریسک تنها یک رویداد واحد یا یک تهدید مشخص نیست. بلکه مجموعهای از نااطمینانیهاست. که هرکدام از زاویهای متفاوت میتوانند عملکرد سازمان، سرمایهگذاری یا حتی تصمیمگیریهای روزمره را تحت فشار قرار دهند. شناخت انواع ریسک به مدیران و تحلیلگران کمک میکند تا با دیدی دقیقتر، استراتژیهای مناسبتری برای پیشگیری، کنترل و مدیریت پیامدهای احتمالی طراحی کنند. در ادامه، مهمترین انواع ریسک را بهصورت دستهبندیشده معرفی میکنیم.
- ریسک تجاری (Business Risk)
- ریسک مدیریتی (Management Risk)
- ریسک مالی (Financial Risk)
- ریسک سیستماتیک (Systematic Risk)
- ریسک غیرسیستماتیک (Unsystematic Risk)
- ریسک تورم (Inflation Risk)
- ریسک نقدینگی (Liquidity Risk)
- ریسک اعتباری (Credit Risk)
- ریسک سهام (Equity Risk)
- ریسک نرخ بهره (Interest Rate Risk)
- ریسک ارز (Currency Risk)
- ریسک تمرکز در یک نوع دارایی (Concentration Risk)
- ریسک سرمایهگذاری مجدد (Reinvestment Risk)
- ریسک افق زمانی (Time Horizon Risk)
- ریسک طول عمر (Longevity Risk)
- ریسک سرمایهگذاری خارجی (Foreign Investment Risk)
- ریسک صنعت (Industry Risk)
- ریسک نوسان (Volatility Risk)
ارزیابی ریسک چیست؟
به فرایند کلی برآورد نمودن میزان ریسک و تصمیمگیری در خصوص قابل تحمل بودن ریسک، ارزیابی ریسک گفته میشود. به ریسکی که میزان آن تا حد قابل تحمل توسط سازمان، با توجه به الزامات قانونی و خط مشی ایمنی و بهداشت حرفهای کاهش یافته باشد، ریسک قابل تحمل گویند. ارزیابی ریسک بهطور سیستماتیک تعیین میکند چه خطراتی در محیط کار هستند و احتمال رخداد خطر چقدر است و چه آسیبی و با چه شدتی ممکن است، به وجود آید. که خود باعث میشود راه حلهای کنترلی شناسایی میشوند و در نتیجه باعث کاهش ریسک و اثراتش میشود. لذا ارزیابی ریسک، اطلاعاتی را جهت ایجاد یک سیستم ایمن کار فراهم میکند.
ارزیابی ریسک، مرکز ثقل اهداف مدیریت ایمنی و بهداشت حرفهای است که بر روی حذف و به حداقل رسانیدن ریسک تمرکز دارد.
مطابق الگوی سازمان HSE انگلستان ارزیابی ریسک شامل پنج مرحله است
شناسایی خطرات
چه کسی ممکن است آسیب ببیند و چگونه آسیب میبیند
ارزیابی ریسک ناشی از خطر
ثبت یافتهها
بازنگری ارزیابی
ریسک چیست، ریسک عملیاتی چیست ، ریسک سیستماتیک چیست، ریسک عملیاتی، ارزیابی و مدیریت ریسک
۴ معیار کلیدی برای انتخاب کارگزاری در بازار سرمایه ایران
اولین باری که میخواستم کارگزاری انتخاب کنم، اعتراف کنم بهتره… اصلا نمیدونستم دنبال چی میگردم. همه جا فقط دو تا چیز میشنیدم: «کارمزد کم» و «سامانه آنلاین سریع». نتیجه چی شد؟ رفتم سراغ یه کارگزاری که کارمزدش کمتر بود، پلتفرمش هم ظاهرش قشنگ بود، ولی دقیقا وسط بازار منفی یاد گرفتم که ظاهر قشنگ یعنی هیچ. سفارش ها گاهی موندگار میشد، پشتیبانی جواب نمیداد، واریز و برداشت ریالی تا دو روز معطل میشد. اونجا بود که فهمیدم معیارهای انتخاب کارگزاری…